Sáng 22-9, Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam tổ chức hội thảo thu hút, trọng dụng nhân tài trong kỷ nguyên mới.

Chính sách nhân tài phải coi là quốc sách

Phát biểu đề dẫn hội thảo, TS Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, nêu rõ Việt Nam không thiếu nhân tài, nhất là ngoài khu vực công, trong dân gian.

"Nếu không phát hiện và trọng dụng được là sự lãng phí rất lớn, không đo đếm được", ông Tuấn nói và thông tin Trung ương sắp xem xét Đề án chiến lược quốc gia thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Theo ông, điều quan trọng nhất cần thay đổi tư duy, nhận thức về nhân tài và chính sách nhân tài trong bối cảnh và yêu cầu hiện nay. Trong đó chính sách nhân tài phải coi là quốc sách.

Đồng thời hoạch định chính sách phù hợp với kinh tế thị trường, nhà nước pháp quyền, chế độ công vụ, hội nhập quốc tế, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo dưới sự lãnh đạo của Đảng.

"Nếu chưa định vị, làm rõ được thế nào là nhân tài, căn cứ để nhận diện nhân tài thì không thể thay đổi tư duy, đề ra được các chính sách nhân tài có tính đột phá và hiệu quả", ông chỉ rõ.

Ông nói thêm chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài lâu nay mờ nhạt, chưa mang lại hiệu quả là do chưa có sự thống nhất nhận thức về nhân tài và chưa quy định rõ các tiêu chí để nhận diện nhân tài.

Ông nhắc lại nghiên cứu ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy tư duy, nhận thức mới, mang tính thực tiễn rất cao.

Đó là nhân tài phải được nhận diện bằng phẩm chất, năng lực thực tế và sản phẩm cụ thể; không đồng nhất nhân tài với người có bằng cấp cao, học hàm, học vị, chức vụ quản lý hoặc thâm niên công tác.

Từ đó ông nhấn mạnh tiêu chí xác định nhân tài quan trọng nhất là đức và tài - đó là phải có phẩm chất và năng lực. Tiếp theo có công trạng, sản phẩm mang lại giá trị cao, giải quyết được các vấn đề đang đặt ra, các bài toán khó, thúc đẩy sự tiến bộ, phát triển.

"Phải chuyển từ tiêu chí bằng cấp, chứng chỉ, hồ sơ, học hàm, học vị sang phẩm chất, năng lực và kết quả mang lại sự phát triển", ông Trần Anh Tuấn nhấn mạnh thêm.

Ông cho hay phạm vi, vai trò của chính sách nhân tài phải được tư duy theo hướng mở, không chỉ bó hẹp trong hoạt động công vụ, không chỉ coi là đối tượng hưởng chính sách...

"Cần nhận thức mặt trái của chính sách nhân tài là dễ làm nảy sinh tính hẹp hòi, đố kỵ, ganh ghét giữa một số đồng nghiệp với người có năng lực.

Đồng thời có một số lãnh đạo đơn vị không dám giao nhiệm vụ, dùng người giỏi chuyên môn hơn mình; thiếu hợp tác, thiếu cộng đồng trách nhiệm...", ông nêu.

Ông chỉ ra cần chuyển từ quản lý nhân tài theo hành chính truyền thống sang quản trị nhân tài theo nhiệm vụ và kết quả thực hiện.

Đồng thời để chính sách nhân tài thực hiện có hiệu quả, nhân tố quyết định chính là người đứng đầu các cơ quan, tổ chức, đơn vị từ Trung ương đến địa phương...

Thu hút nhân tài: Tiền lương, nhà ở là chưa đủ

PGS.TS Lê Minh Thông, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, chỉ ra nhiều hạn chế trong cách tiếp cận về nhân tài hiện nay.

Trong đó cách nhận diện nhân tài còn thiên về "đầu vào", bằng cấp và thành tích quá khứ hơn là năng lực tạo giá trị.

Theo ông, một tiến sĩ không tạo ra tri thức mới không thể mặc nhiên được coi là nhân tài; một người từng đạt thành tích nổi bật nhưng không còn khả năng tạo giá trị mới cũng không thể được hưởng chính sách đặc biệt vô thời hạn.

Bởi vậy phải chuyển từ câu hỏi "người này có bằng cấp, danh hiệu gì?" sang câu hỏi căn bản hơn là người này giải quyết được vấn đề gì, tạo ra sản phẩm gì, giá trị đó lớn đến đâu và có khả năng tiếp tục tạo ra giá trị mới hay không?

Ông nhìn nhận chính sách đãi ngộ nhân tài chưa được đặt đầy đủ trong một hệ sinh thái phát huy năng lực.

Tiền lương, thưởng, nhà ở, các điều kiện vật chất là những yếu tố cần thiết. Song kinh nghiệm thực tiễn cho thấy người có năng lực cao thường đồng thời quan tâm tới chất lượng công việc, chất lượng đồng nghiệp, sự công bằng trong đánh giá, cơ hội phát triển nghề nghiệp…

Từ phân tích trên, ông Thông đề xuất cần chuyển từ nhận diện chủ yếu bằng "đầu vào" sang nhận diện bằng năng lực, sản phẩm và giá trị tạo ra. Bằng cấp, học vị, chức danh, giải thưởng vẫn có giá trị tham khảo, nhưng không thể trở thành tiêu chí thay thế năng lực thực chất.

Đặc biệt ông lưu ý cần chuyển từ "thu hút nhân tài" sang kiến tạo hệ sinh thái sản sinh và phát triển nhân tài. Cần chuyển từ "thu hút người tài về" sang thu hút trí tuệ, năng lực và giá trị đóng góp, đồng thời chuyển từ đãi ngộ chủ yếu bằng tiền sang tạo không gian phát huy tài năng với bốn thành tố: đãi ngộ - trao quyền - môi trường - cơ hội...

GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội (nay là Ủy ban Pháp luật và Tư pháp), nêu gần đây có việc tuyển dụng thủ khoa nhưng thủ khoa có phải nhân tài không? Đồng thời có nhiều trường hợp được mời ở nước ngoài về, cấp biệt thự, chế độ nhưng vẫn không gắn bó được.

Theo ông Lý, chính sách nhân tài phải toàn diện, đồng bộ, có chủ trương về nhân tài và chế độ chính sách, tạo điều kiện để họ sống, làm việc...

TS Trần Anh Tuấn: 'Người dùng được nhân tài là người đại tài'

Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trần Anh Tuấn nhấn mạnh nhân tài có đến và ở lại hay không phụ thuộc vào tư duy, vào thái độ của người đứng đầu các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.