Tháng 4 vừa qua, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tới Thượng Hải chủ trì cuộc họp cấp cao đầu tiên về tăng cường nghiên cứu cơ bản.

Trong bài phát biểu được tạp chí lý luận Cầu Thị của Đảng Cộng sản Trung Quốc đăng tải ngày 15-9, ông Tập yêu cầu phải làm sạch môi trường khoa học và xử lý nghiêm tham nhũng trong nghiên cứu, xóa bỏ văn hóa phe nhóm và thói "học phiệt" - tình trạng những nhóm có quyền lực độc chiếm, thao túng tài nguyên và kéo bè kết phái trong giới học thuật.

Thực trạng này được phơi bày qua hàng loạt vụ bê bối học thuật tại các trường đại học hàng đầu Trung Quốc được blogger "Bạn học Cảnh kể chuyện" phanh phui trong thời gian qua.

Để giành kinh phí và danh tiếng, nhiều học giả có tiếng đã không ngại gian lận để có báo cáo đăng trên các tạp chí lớn như Nature.

Trường hợp cựu hiệu trưởng Đại học Trung Nam Trương Nghiêu Học, người bị xử lý vì giúp người khác trong tuyển chọn, bổ nhiệm cán bộ, trao danh hiệu và khen thưởng để nhận tài sản, cũng cho thấy những vấn đề mà Bắc Kinh muốn chấn chỉnh.

Song song với yêu cầu xóa bỏ văn hóa phe nhóm, thói học phiệt và trừng trị tham nhũng, ông Tập Cận Bình cũng nhấn mạnh vai trò lớn của giới nghiên cứu trẻ, cho rằng phần lớn thành tựu lớn hiện nay đều do người trẻ tạo ra.

Chủ tịch Trung Quốc yêu cầu phải bồi dưỡng lực lượng nhân tài trẻ liên tục trong suốt quá trình đào tạo, tạo điều kiện để họ gánh vác các nhiệm vụ chủ chốt.

Sự xuất hiện của các nhân tài công nghệ gần đây như ông Lương Văn Phong của DeepSeek hay ông Dương Thực Lân của Kimi càng khẳng định tầm quan trọng của định hướng này.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung ngày càng gay gắt, ông Tập xem nghiên cứu khoa học cơ bản là lĩnh vực then chốt nhưng cũng là điểm nghẽn của Trung Quốc, nhấn mạnh rằng nước này "phải phát triển nghiên cứu cơ bản nếu muốn trở thành cường quốc khoa học và công nghệ thế giới".

Hiện kinh phí dành cho nghiên cứu khoa học cơ bản của nước này chỉ chiếm hơn 7% tổng đầu tư nghiên cứu và phát triển của toàn xã hội, thấp hơn tỉ lệ 15-20% của các cường quốc khoa học và công nghệ.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình yêu cầu từng bước nâng tỉ lệ kinh phí cho mảng này, tập trung củng cố các ngành khoa học nền tảng như toán học, vật lý, hóa học, sinh học và hỗ trợ những lĩnh vực ít được quan tâm hoặc còn yếu.

Trung Quốc 'gạn đục, khơi trong' các hiệp hội ngành nghề, hội học thuật

Từ đầu năm 2026, Hội nghị toàn thể lần thứ 5 của Ủy ban Kiểm tra kỷ luật Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa 20 đã xếp hiệp hội ngành nghề và hội học thuật vào nhóm cần chỉnh đốn kỹ do có tham nhũng.