Gần 'ba chục mùa xuân' vẫn không dám mở cửa sổ

Nguyễn Thu Hoài, 27 tuổi, ở phường Tân Hiệp (TP.HCM, khu vực TP Tân Uyên, tỉnh Bình Dương trước đây), nhớ lại một ký ức tuổi thơ mà đến nay chị vẫn còn ám ảnh.

Ngày ấy, gia đình chị sống trong một căn nhà tranh, vách nứa. Mỗi khi trời mưa lớn, chị lại thích mở cửa sổ để nước hắt vào. Sau mấy lần chị nghịch nước rồi bị ốm, sốt, mẹ chị hù rằng nếu còn mở cửa sổ thì "ông ba bị sẽ thò tay vô bắt".

Câu nói của mẹ khiến chị lo sợ, bắt đầu tưởng tượng về một bàn tay từ bên ngoài thò qua cửa sổ để bắt mình.

"Từ đó tôi không dám mở cửa sổ nữa. Mỗi lần nghĩ đến cảnh có một bàn tay thò vào là tôi sợ", chị Hoài kể.

Tối nào đi ngủ, chị cũng trùm kín chăn, cứ nghĩ không nhìn thấy bên ngoài thì bàn tay đó cũng không tìm được mình. Có hôm nóng muốn chịu không nổi mà chị cũng không dám mở chăn ra.

"Sau này, mẹ giải thích đó chỉ là lời hù để tôi không mở cửa sổ nghịch nước mưa. Tôi đã hiểu và biết không có bàn tay nào có thể thò vào bắt mình, nhưng không biết tại sao, nỗi sợ đó vẫn ám ảnh tôi tới tận bây giờ", chị nói.

Dù đã trưởng thành, khi đi ngủ chị vẫn không dám mở cửa sổ, dù lý trí đã biết đó chỉ là một câu chuyện được người lớn dựng lên để dọa trẻ con.

"Một lần bị rắn cắn, 3 năm sợ dây thừng"

Tương tự, Phạm Văn Kiên, 23 tuổi, ngụ phường Gò Vấp, vẫn nhớ một câu chuyện hồi nhỏ mà anh cho rằng nếu kể lại với người lớn ngày nay, có lẽ nhiều người sẽ chỉ cười vì đó là một trò nghịch dại của trẻ con.

Hồi lớp 2, Kiên được ba mẹ cho về quê ở Hải Phòng chơi. Ở đó, Kiên nhanh chóng làm quen với một nhóm bạn trạc tuổi. Cả nhóm thường tụ tập chơi với nhau và hay trêu chọc một người có biểu hiện khác thường, thường lang thang ngoài đường.

Cho đến một lần, cả nhóm lại trêu chọc người này thì bất ngờ bị đuổi theo.

"Mỗi đứa chạy một hướng, chẳng hiểu sao "vũ trụ" lại chọn đúng tôi để người đó đuổi theo. Tôi ba chân bốn cẳng chạy hết tốc lực. Đến lúc không còn biết chui vào đâu nữa, tôi tấp đại vào nhà một ông hàng xóm rồi chui thẳng xuống gầm giường", Kiên kể lại.

Nằm im thin thít dưới đó, Kiên cứ tưởng phen này mình đã tìm được "căn cứ bí mật" an toàn. Ai ngờ người kia vẫn lần tới tận nơi, cúi xuống nhìn thẳng vào gầm giường rồi cười.

"Lúc đó tôi hoảng thật sự, lấy hai tay bịt miệng, ráng không khóc, chỉ sợ ông ta chui vô thì tôi không còn chỗ nào để trốn nữa. May mà người đó cũng bỏ đi", Kiên kể.

"Tôi nhớ hồi đó có về méc mẹ. Mẹ nói ông ấy chỉ trêu thôi chứ có gì đâu. Tại tụi tôi chọc phá nên ổng mới đuổi. Mẹ còn nói lần sau chừa, không được nghịch dại nữa", anh cho biết thêm.

Nhiều năm sau, Kiên vẫn nhớ rất rõ chuyện đó và luôn cảm thấy sợ khi bị ai đó đuổi theo.

Có lần vào buổi tối, sau khi dự một đám cưới, Kiên chạy xe về sớm. Trên đường, anh nhận thấy một người chạy xe phía sau khá lâu. Ký ức năm xưa lập tức ùa về. Kiên bắt đầu sợ hãi, nghĩ rằng người phía sau đang đuổi theo mình nên càng chạy nhanh hơn.

Chỉ đến lúc người này gọi lại, Kiên mới nhận ra đó chính là một người bạn trong đám cưới. Thấy anh về sớm, người bạn chạy theo để rủ anh quay lại nhậu tiếp.

"Biết là bạn mình rồi tôi mới bình tĩnh lại. Lúc đó trong đầu tôi chỉ nghĩ đến chuyện ngày xưa bị đuổi nên hoảng. Chuyện qua lâu như vậy rồi mà không hiểu sao đến giờ tôi vẫn còn ám ảnh", anh chia sẻ.

Cha mẹ cần làm gì để giúp trẻ vượt qua nỗi ám ảnh, sợ hãi?

ThS Chế Dạ Thảo, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Phát triển năng lực người học - Trường đại học HUTECH (TP.HCM), cho biết:

"Với trẻ nhỏ, khả năng phân biệt giữa một trò đùa và nguy hiểm thực sự còn hạn chế. Vì vậy, những lời hù dọa, trêu chọc nếu lặp đi lặp lại có thể khiến trẻ tin rằng mối nguy đó thực sự tồn tại, từ đó hình thành cảm giác sợ hãi, bất an hoặc né tránh.

Mức độ ảnh hưởng tùy thuộc vào độ tuổi, tính cách và trải nghiệm của từng trẻ", chị Thảo chia sẻ.

Theo chị, khi một sự vật hoặc tình huống nhiều lần gắn với cảm giác nguy hiểm, não bộ có thể hình thành một liên kết sợ hãi. Nếu trẻ thường xuyên né tránh điều mình sợ, nỗi sợ ấy đôi khi càng được củng cố, ngay cả khi sự vật hoặc tình huống đó thực tế không gây hại. 

Tuy nhiên, không phải nỗi sợ nào thời thơ ấu cũng kéo dài đến trưởng thành.

Trong trường hợp trẻ bị trêu chọc hoặc hù dọa, cha mẹ trước hết cần lắng nghe và tìm hiểu điều gì thực sự khiến trẻ sợ, đồng thời can thiệp nếu có người cố tình hù dọa trẻ. 

Sau đó, cha mẹ có thể giúp trẻ hiểu đúng về sự việc và từng bước đối diện với nỗi sợ trong một môi trường an toàn. Với những nỗi sợ đã tồn tại lâu, cha mẹ cần kiên trì và tránh tạo thêm áp lực cho trẻ.

Thay vì nói "Có gì đâu mà sợ", cha mẹ có thể nói: "Mẹ biết lúc đó con sợ. Con kể cho mẹ nghe chuyện gì đã xảy ra nhé". 

Việc được lắng nghe sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn. Từ đó, cha mẹ có thể giải thích đâu là nguy hiểm thực sự, đâu chỉ là lời trêu đùa và cùng con tìm cách ứng phó phù hợp.

Khi nỗi sợ kéo dài, ngày càng mạnh hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến việc học, giấc ngủ, giao tiếp và sinh hoạt hằng ngày, cha mẹ nên tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn. Đặc biệt, nếu trẻ thường xuyên né tránh các hoạt động hoặc có những phản ứng lo âu, hoảng sợ rõ rệt, việc tham vấn sớm sẽ giúp trẻ được hỗ trợ phù hợp hơn.

Đừng suốt ngày hỏi con bạn đang cảm thấy thế nào

TTCT - Việc thường xuyên "hỏi thăm" về tâm lý có thể tạo ra tư duy có hại cho người trẻ, những người cần học cách kiểm soát và đôi khi là lờ luôn những cảm xúc thay đổi liên tục của mình.