Tọa đàm Hà Nội và nhạc jazz thuộc khuôn khổ Liên hoan nhạc jazz quốc tế Hà Nội 2026 (Hanoi Jazztival 2026), diễn ra ngày 18-9 tại Hà Nội, có sự tham gia của các nghệ sĩ, chuyên gia âm nhạc cũng như những khán giả yêu jazz.

"Jazz tại Hà Nội là một hiện tượng đáng tìm hiểu"

TS Stan BH Tan-Tangbau là một nhà nghiên cứu độc lập người Singapore chuyên về Việt Nam học và nhân học, tác giả cuốn sách Chơi jazz ở Việt Nam: Quyền Văn Minh và nhạc jazz Hà Nội.

Khi mới sang Việt Nam trong thập niên 1990, ông từng nghĩ ở Việt Nam không có nhạc jazz, bởi khi ở TP.HCM, ông chỉ nghe nhạc hòa tấu, nhạc pop, cải lương hay karaoke . "Không sao cả. Cũng khá hay", ông nói.

Cơ duyên gắn kết ông với nhạc jazz Việt Nam xuất phát 100% từ Quyền Văn Minh - một nghệ sĩ ở miền Bắc.

Khoảng năm 2000, TS Stan BH Tan-Tangbau ra Hà Nội, tìm mua đĩa CD và xin chữ ký của nghệ sĩ Quyền Văn Minh. Ông Stan cứ nghĩ sẽ không dễ gì để gặp một nghệ sĩ nổi tiếng nhưng thật bất ngờ, ông Minh xuất hiện vô cùng bình dị, ngồi trò chuyện rất thân thiện.

Từ đó, mỗi lần quay lại Hà Nội - nơi Stan coi như ngôi nhà thứ hai của mình, ông đều dành phần lớn thời gian buổi tối tại các tụ điểm jazz.

Theo nhà nghiên cứu này, việc gầy dựng và duy trì nhạc jazz từ thập niên 1950 đến thời kỳ Đổi mới và những năm 1990 là điều không hề đơn giản trong các bối cảnh xã hội khác nhau.

Ông đánh giá nhạc jazz tại Hà Nội là một hiện tượng đáng tìm hiểu, bởi thông qua đó có thể thấy được sự biến đổi văn hóa và lịch sử Việt Nam một cách xác thực nhất.

Với ông, bản chất của jazz là sự tương tác - giữa các nghệ sĩ trên sân khấu, giữa trải nghiệm cá nhân, giữa ngôn ngữ âm nhạc từ nhiều nơi (như châu Âu, châu Phi), và giữa con người với các thời đại.

"Jazz thể hiện câu chuyện của từng cá nhân, giúp mỗi người tìm thấy vị trí và chỗ đứng của mình trong lịch sử lẫn hiện tại", ông nhận xét.

Nhà nghiên cứu người Singapore nói thêm, "slogan" của Liên hoan nhạc jazz quốc tế Hà Nội là đưa jazz ra phố với người dân. "Điều này rất quan trọng vì người chơi nhạc phải có người nghe, có người thưởng thức thì mới nhận được sự hỗ trợ; từ đó cần phải mở rộng số lượng khán giả và xây dựng tập công chúng nghe thường xuyên", ông chia sẻ.

Nhưng ở đây đặc biệt hơn, vì ở nước ngoài, để xem các nghệ sĩ biểu diễn jazz, khán giả phải bỏ ra ít nhất 80 USD, trong khi khán giả Việt Nam có thể thưởng thức miễn phí tại festival này.

Các nghệ sĩ jazz Việt vẫn thụ động, cần thay đổi

Nghệ sĩ Quyền Văn Minh mong rằng sang năm sẽ xuất hiện nhiều gương mặt và nhóm nhạc mới.

"Thế hệ của chúng tôi có thể sẽ không tham gia nữa, để nhường chỗ cho các nghệ sĩ trẻ, trong bối cảnh lực lượng chơi nhạc tại Hà Nội hiện nay khá đông đảo và chất lượng tốt nhưng chưa được định hướng tiêu chí rõ ràng", ông nói.

Bản thân ông nếu tiếp tục tham gia cũng xác định phải làm mới mình hoặc tạo ra điểm khác biệt. Theo nghệ sĩ gạo cội, thành công của Hanoi Jazztival năm nay tạo tiền đề cho sự thay đổi mạnh mẽ trong kỳ festival sắp tới.

Nhạc sĩ Dương Cầm nêu góc nhìn và mong những nghệ sĩ nhìn theo hướng tích cực: Hiện các nghệ sĩ jazz tại Việt Nam sau thế hệ nghệ sĩ Quyền Văn Minh vẫn khá "khép mình", biểu diễn chủ yếu theo sở thích cá nhân và giữ tâm lý chờ đợi khán giả tự tìm đến mình.

Trong khi đó, các nghệ sĩ indie tại Việt Nam đã có sự phát triển vượt bậc, thậm chí vươn lên ngang tầm với các nghệ sĩ mainstream. Họ tự sáng tác, trình diễn, thu âm và vận động để tìm kiếm khán giả. Vì vậy khoảng 10-15 năm trở lại đây, nhạc indie Việt phát triển, gặt hái nhiều thành công và bắt đầu "ra" thế giới.

Theo Dương Cầm, đây là con đường phát triển thực tế của nhạc indie Việt mà các nghệ sĩ chơi jazz hoàn toàn có thể học hỏi và áp dụng. Dù đã sở hữu nền tảng âm nhạc vững chắc, các nghệ sĩ vẫn cần thay đổi bản thân để cởi mở và chủ động hơn.

Dương Cầm nói thêm, Hanoi Jazztival 2026 mang không khí jazz tràn ra phố, công viên hay các không gian công cộng, tạo cơ hội cho nghệ sĩ đến gần hơn với cộng đồng, giúp khán giả tiếp cận jazz một cách thụ động nhưng tự nhiên.

Từ vô tình lắng nghe, biết đâu khán giả có thể cảm thấy thú vị, đứng lại thưởng thức và bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về thể loại nhạc này cũng như văn hóa, con người xung quanh.

Nghệ sĩ David Carlos - thủ lĩnh tứ tấu David Carlos Valdez Quartet (Mỹ), người biểu diễn và giảng dạy jazz tại Việt Nam 4 năm qua - cho rằng để phát triển jazz tại Việt Nam, không bắt buộc phải tuân theo hoàn toàn nhạc jazz Mỹ; bởi Việt Nam đã có nền âm nhạc riêng với nhiều giai điệu truyền thống và nhạc pop.

Dù hiện có nhiều nghệ sĩ trẻ tiềm năng đang xuất hiện và phát triển theo những con đường riêng, ông khẳng định việc tập trung đào tạo và hợp tác với các người chơi nhạc tại Việt Nam vẫn là ưu tiên hàng đầu.

Cha con nghệ sĩ Quyền Văn Minh và các nghệ sĩ hâm nóng Hà Nội mưa lạnh bằng jazz

Hà Nội mưa mấy ngày qua nhưng đêm khai mạc Liên hoan nhạc Jazz Quốc tế Hà Nội năm 2026 chật kín khán giả không ngừng lắc lư vỗ tay theo những giai điệu quyến rũ của jazz.