Một văn bản kiến nghị của 20 doanh nghiệp xây dựng tại tỉnh Quảng Ngãi gửi Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh cho thấy những con số chênh lệch rất lớn giữa giá xây dựng được công bố và giá mà doanh nghiệp phải trả thực tế.

Giá công bố một đằng, doanh nghiệp xây dựng mua một nẻo

Theo các doanh nghiệp, từ đầu năm 2026 đến nay, nguồn cung đất, đá, cát san lấp khan hiếm ở nhiều địa phương do quy hoạch mỏ và thủ tục cấp phép khai thác khoáng sản còn chậm. Nhiều mỏ đã hết sản lượng hoặc đóng cửa, trong khi một số mỏ còn khai thác nhưng công suất rất thấp, không đáp ứng nhu cầu thi công.

Cái khó tiếp theo nằm ở giá. Các doanh nghiệp dẫn chứng giá dầu diesel từ khoảng 19.000 đồng/lít đầu tháng 2-2026, tăng lên trên 44.780 đồng/lít vào đầu tháng 4-2026. Đến đầu tháng 9, giá vẫn ở khoảng 30.100 đồng/lít.

Với vật liệu xây dựng, độ vênh giữa mức giá Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ngãi công bố và thực tế thị trường còn thể hiện rõ qua từng mét khối.

Tại mỏ Núi Dò, giá đất đắp được công bố là 33.180 đồng/m³, trong khi giá thị trường khoảng 42.000 đồng/m³, cao hơn 26%.

Đá dăm 1x2 tại mỏ Phước Hòa có giá công bố 245.454 đồng/m³, nhưng giá thị trường lên tới 460.000 đồng/m³, tương đương 188% giá công bố.

Tại mỏ Bình Thanh, đá dăm 1x2 được công bố 309.091 đồng/m³, trong khi giá thị trường khoảng 485.000 đồng/m³, cao hơn 57%.

Cấp phối đá dăm Dmax=25mm tại mỏ Thọ Bắc có giá công bố 145.454 đồng/m³, còn giá thị trường 236.364 đồng/m³, tương đương 163%.

Xi măng PC40 cũng được các doanh nghiệp dẫn chứng: giá công bố 1,205 triệu đồng/tấn, trong khi giá thị trường khoảng 1,6 triệu đồng/tấn, tương đương 133%.

Đáng chú ý, nhiều nguồn vật liệu trong danh sách của doanh nghiệp không còn giá thị trường để so sánh vì mỏ đã đóng cửa hoặc hết sản lượng khai thác trong năm.

Chẳng hạn, mỏ An Hội không còn khai thác đá dăm 1x2, đá dăm 2x4 và cấp phối đá dăm Dmax=25mm do hết sản lượng trong năm. Mỏ Vạn Lý cũng đã đóng cửa do hết sản lượng. Mỏ Hòn Gai được doanh nghiệp cho biết đã đóng cửa từ tháng 9-2026.

Như vậy, vấn đề mà các nhà thầu đặt ra không chỉ là giá vật liệu cao, mà còn là có tiền cũng khó mua được vật liệu với khối lượng và mức giá cần thiết để thi công.

Nhân công, máy móc cũng đội giá

Không chỉ vật liệu, nhân công cũng đang tạo thêm áp lực lên chi phí công trình.

Theo văn bản kiến nghị, đơn giá nhân công được công bố là 259.700 đồng/công, trong khi doanh nghiệp thực tế phải trả khoảng 500.000-700.000 đồng/công.

Các doanh nghiệp cho rằng ngành xây dựng đang thiếu cả kỹ sư tay nghề cao lẫn lao động phổ thông. Những công việc nặng nhọc như thợ nề, phụ hồ ngày càng khó tuyển, trong khi tiền công phải tăng để giữ người.

Một điểm nghẽn khác được nêu là đơn giá vận chuyển, giá ca máy và thiết bị thi công được công bố thấp hơn thị trường. Theo các doanh nghiệp, đây là một trong những nguyên nhân khiến nhà thầu xây dựng rơi vào cảnh "càng làm càng lỗ".

Chi phí thực tế của nhiều dự án đã tăng khoảng 10-30% tùy loại công trình.

Trong khi đó, với những hợp đồng trọn gói, đơn giá cố định, nhà thầu khó phản ứng kịp với những biến động bất thường của thị trường. Với hợp đồng điều chỉnh, doanh nghiệp cho rằng việc cập nhật giá của cơ quan quản lý chưa theo kịp giá thị trường, thậm chí có trường hợp giá của quý trước được áp dụng cho quý sau.

Hệ quả, theo các doanh nghiệp, là nhà thầu phải thi công cầm chừng, giảm lao động; tiến độ công trình và giải ngân đầu tư công cũng bị ảnh hưởng.

Mặt bằng chậm, nhà thầu vẫn phải "gánh" chi phí

Một nút thắt khác được các doanh nghiệp nêu là giải phóng mặt bằng.

Theo kiến nghị, việc thực hiện quy trình đền bù, hỗ trợ tái định cư theo Luật Đất đai đòi hỏi nhiều bước chặt chẽ hơn, khiến thời gian chuẩn bị thủ tục kéo dài.

Có những dự án, mặt bằng được bàn giao không đồng bộ. Nhà thầu chỉ có thể thi công từng đoạn, từng phần, trong khi máy móc, nhân công và chi phí quản lý vẫn phải duy trì.

Các doanh nghiệp cho rằng tình trạng này khiến công trình rơi vào cảnh "da beo": có đất thì làm, chưa có đất thì máy móc và nhân công phải chờ, nhưng các khoản chi phí vẫn phát sinh.

Từ những khó khăn trên, các doanh nghiệp kiến nghị tỉnh Quảng Ngãi đẩy nhanh thủ tục cấp phép, gia hạn và nâng công suất khai thác đối với những mỏ đất, đá, cát còn trữ lượng nhưng đang khai thác hạn chế hoặc tạm dừng; rà soát đưa thêm các mỏ mới vào khai thác nhằm bảo đảm nguồn cung.

Đồng thời, doanh nghiệp đề nghị rà soát cách tính và công bố giá vật liệu xây dựng, rút ngắn thời gian công bố đối với những loại vật liệu biến động mạnh, trước khi công bố nên gửi dự thảo cho Hiệp hội Xây dựng để doanh nghiệp phản biện.

Một đề xuất đáng chú ý khác là thành lập tổ kiểm soát giá và có trang thông tin trực tuyến để doanh nghiệp phản hồi kịp thời về giá vật liệu trên thị trường.

Về các dự án chưa lựa chọn nhà thầu, doanh nghiệp đề nghị khuyến khích áp dụng hợp đồng điều chỉnh giá ngay từ đầu nhằm hạn chế rủi ro và bảo đảm tính khả thi của giá gói thầu.

Với những dự án đã ký hợp đồng, các doanh nghiệp đề nghị có cơ chế điều chỉnh giá đối với trường hợp biến động bất thường; đồng thời có cơ chế xử lý những dự án chậm bàn giao mặt bằng, kéo dài thời gian thi công, làm phát sinh chi phí nhân công, máy móc và quản lý cho nhà thầu.

Quảng Ngãi quyết liệt gỡ vướng cho dự án cảng cá 550 tỉ đồng

Tỉnh Quảng Ngãi đang yêu cầu các sở, ngành, địa phương phối hợp chặt chẽ, tập trung xử lý từng nội dung để đẩy nhanh tiến độ dự án.